Shahrizodaning tushi

Kulrang, go'yo rangi o'chgan yer bo'ylab g'aroyib bir tuya lalpayib boradi, uning tanasi tirik jonzotlardan to'qilgan: childirma va nay chalayotgan odamlardan, quyonlar, tulkilar, xo'rozlar, baliqlar va yirtqich hayvonlardan, bir bezovta qobiqqa chirmashib ketgan. Bu yakka bir mavjudot emas, balki yerdagi «men»ga qorishib ketgan ko'p sonli ehtiroslar, istaklar va turli ovozli qalblar — insonni hayot cho'li aro sudraydigan o'sha eng tuban tabiat. Uni jilovidan g'alati bir dev yetaklab boradi: ruh uxlab yotganda, tana va ehtiroslarni qora kuch boshqaradi, hayvon esa dev tortgan tomonga itoatkorona ketaveradi. Biroq bu tartibsizlik uzra, naqshli palanqinda, bo'yalgan gumbazsimon tom ostida qanotli farishta o'tiribdi — go'zal pari, pokiza qalb, pastdagi g'ala-g'ovurdan uzoq. Uning qo'lida chang, u devga qaramay chaladi: hamma narsa xira va kulrang bo'lgan joyda osmoniy musiqa yangraydi. Rangning o'z tili ham sezilib turibdi — butun yer qavatida bo'yoq jim turadi va faqat shu yerda, muqaddas markazda alangalanib ketadi, zero rang qalb yashagan joyda yashaydi. Uning o'ng tomonida ikki ajdar boshi olov purkaydi, biroq bu olov jilovga olingan: ko'rinmas qo'llar olovni bog'lab tutib turadi, uni chalayotgan pariga tegishiga yo'l qo'ymaydi. G'azab va vayronagarchilik o'ldirilmagan — ular bo'ysundirilgan, ularni kuch emas, balki kuylayotgan qalbning yaqinligi tutib turadi. Hatto yuqorida, oltin bulutlar orasida, yirik qushlar ilonsimon jonzotlar bilan olishib ketgan — o'sha tartibsizlik, osmoniy qavatga ko'tarilgan. Shahrizodaning tushi shunday ochiladi: yovvoyi va olovli narsa qilich bilan emas, san'at bilan tinchlantiriladi — u tundan tunga shafqatsizlikni bosgan o'sha musiqa va o'sha so'z bilan. Bu sahnaga usta bir tola mo'yqalamda yetti oylik mehnat sarfladi. Asar haqida Varaq «murakkab hayvon» naqshini rivojlantiradi — bu fors-o'rta osiyo miniaturasining eng sirli kashfiyotlaridan biri bo'lib, XVI asr oxiridan keng qo'llanila boshlagan, unda hayvonning tanasi odamlar, hayvonlar va ruhlarning bir-biriga chirmashgan ko'p sonli figuralaridan yig'ilgan. Bunday tasvirlar qadimdan tasavvufiy tarzda o'qilgan — qalb va materiya tabiati, tuban «men» va uning ustidan hokimlik haqidagi mulohaza sifatida. Murakkab hayvonni dev yetaklaydigan, tepasida esa qanotli pari o'tiradigan kompozitsiya bu an'ananing barqaror ikonografik turiga mansub. Yer qavatining vazmin kumushrang-kulrang uslubda, faqat muqaddas markazda rang va oltin bilan jonlantirilgan holda ishlanishi Buxoroning eng nozik chizmaga va Uzoq Sharq ruhidagi bulut lentalariga bo'lgan didiga mos keladi. Syujet «Ming bir kecha» obrazlarini qalb yo'lining so'fiyona talqini bilan birlashtiradi. Xususiyatlari Asos: Tabiiy qo'lda ishlangan Buxoro ipak qog'ozi (90% ipak, 10% paxta) Texnika: Tempera, akvarel, tabiiy o'simlik va mineral pigmentlar, tilla varaq (23 karat) Yagona nusxa